Πόσες φορές έχεις απαντήσει τη φράση «καλά είμαι» μέσα στην εβδομάδα, ενώ μέσα σου γινόταν πόλεμος; Μάλλον πολλές. Είναι αυτή η αυτόματη, σχεδόν αντανακλαστική απάντηση που δίνουμε στο σούπερ μάρκετ, στη δουλειά, ακόμα και στους δικούς μας ανθρώπους. Ένα γρήγορο, ανώδυνο «καλά είμαι» που πετάμε σαν ασπίδα για να προστατεύσουμε τον εαυτό μας —ή και τους άλλους— από το να μπούμε σε βαθύτερα νερά.
Αυτή η μικρή, καθημερινή φράση όμως, κουβαλάει ένα τεράστιο συναισθηματικό βάρος. Η αποσιώπηση των πραγματικών μας συναισθημάτων δεν είναι απλώς θέμα ευγένειας ή κοινωνικής σύμβασης· είναι ένας βαθιά ριζωμένος μηχανισμός ψυχικής άμυνας, που ενώ βραχυπρόθεσμα μας γλιτώνει από τη δύσκολη θέση, μακροπρόθεσμα μας απομονώνει.
Η Ασπίδα του «Καλά Είμαι»: Τι Προσπαθούμε να Αποφύγουμε;
Όταν επιλέγουμε να κρύψουμε την αλήθεια μας πίσω από ένα τυπικό «καλά», ο ψυχισμός μας προσπαθεί να μας προστατεύσει από διάφορες απειλές. Αν το καλοσκεφτείς, το κάνουμε για μερικούς πολύ συγκεκριμένους λόγους:
- Ο Φόβος μήπως Γίνουμε «Βάρος»: Ζούμε σε μια κοινωνία που αποθεώνει τη θετικότητα και την παραγωγικότητα. Συχνά νιώθουμε ότι αν μοιραστούμε τη θλίψη, το άγχος ή την κούρασή μας, θα χαλάσουμε τη διάθεση των άλλων ή θα τους φορτώσουμε με τα δικά μας προβλήματα.
- Η Αποφυγή της Ευαλωτότητας: Το να πεις «δεν είμαι καλά» σημαίνει ότι ανοίγεις μια πόρτα. Εκτίθεσαι. Επιτρέπεις στον άλλον να δει τις ρωγμές σου, κι αυτό απαιτεί τεράστιο θάρρος, γιατί υπάρχει πάντα ο φόβος της απόρριψης, της παρεξήγησης ή, ακόμα χειρότερα, του οίκτου.
- Η Έλλειψη Ενέργειας για Εξηγήσεις: Μερικές φορές, το να εξηγήσεις γιατί δεν είσαι καλά απαιτεί περισσότερη ενέργεια από αυτή που σου έχει απομείνει. Το «καλά είμαι» είναι ο πιο γρήγορος τρόπος να κλείσεις τη συζήτηση και να αποσυρθείς στην ασφάλεια του εαυτού σου.
Το Κόστος της Ψυχικής Αποσιώπησης
Αν και η άμυνα αυτή μοιάζει σωτήρια εκείνη τη στιγμή, η συστηματική καταπίεση αυτού που πραγματικά νιώθουμε έχει βαρύ τίμημα. Τα συναισθήματα δεν εξαφανίζονται επειδή αποφασίσαμε να μην τα ονομάσουμε. Αντίθετα, συσσωρεύονται στην «ψυχική μας αποθήκη» και, αργά ή γρήγορα, θα βρουν τρόπο να βγουν στην επιφάνεια.
Όταν πνίγουμε το μέσα μας, το σώμα μας αρχίζει να μιλάει αντί για εμάς. Πονοκέφαλοι, σφίξιμο στο στομάχι, διαταραχές στον ύπνο ή μια διαρκής, ανεξήγητη εξάντληση είναι συχνά τα σωματικά συμπτώματα της χρόνιας αποσιώπησης. Επιπλέον, στερούμε από τον εαυτό μας την ευκαιρία να συνδεθεί αυθεντικά. Όταν δείχνουμε στους άλλους μόνο μια «τέλεια» και πάντα ανθεκτική εκδοχή μας, χτίζουμε τείχη αντί για γέφυρες. Οι σχέσεις μας γίνονται επιφανειακές, και η μοναξιά μεγαλώνει, ακόμα κι αν είμαστε περιτριγυρισμένοι από κόσμο.
Πώς να Αρχίσουμε να Ρίχνουμε την Ασπίδα
Δεν χρειάζεται να αρχίσουμε να αναλύουμε τα υπαρξιακά μας προβλήματα στον ντελιβερά ή στον συνάδελφο που συναντήσαμε τυχαία στον διάδρομο. Χρειάζεται όμως να είμαστε ειλικρινείς με τους ανθρώπους που πραγματικά νοιάζονται για εμάς —και, πάνω απ’ όλα, με τον ίδιο μας τον εαυτό.
- Ξεκίνα με Μικρά Βήματα: Αν το «δεν είμαι καλά» σου φαίνεται πολύ βαρύ, δοκίμασε κάτι πιο ήπιο αλλά αληθινό. Πες: «Είμαι λίγο κουρασμένος/η αυτές τις μέρες» ή «Έχω αρκετό τρέξιμο, αλλά το παλεύω». Είναι μια πιο ειλικρινής βάση επικοινωνίας.
- Διάλεξε τους Ανθρώπους σου: Δεν είναι όλοι οι άνθρωποι κατάλληλοι για να ακούσουν την ευαλωτότητά μας. Εντόπισε εκείνους τους λίγους και καλούς φίλους ή τον/την σύντροφό σου, με τους οποίους νιώθεις απόλυτη ασφάλεια να βγάλεις τη μάσκα.
- Άκου τον Εαυτό σου χωρίς Κριτική: Πριν απαντήσεις στους άλλους, κάνε μια παύση και ρώτα εσένα: «Πώς είμαι πραγματικά τώρα;». Δώσε στον εαυτό σου την άδεια να μην είναι πάντα δυνατός, πάντα χαμογελαστός, πάντα «καλά».
Συμπέρασμα
Το «καλά είμαι» είναι μια χρήσιμη κοινωνική ομπρέλα για τις βροχερές μέρες, αλλά δεν μπορεί να γίνει το μόνιμο καταφύγιό μας. Η πραγματική ψυχική ανθεκτικότητα δεν κρύβεται στην ικανότητά μας να υποκρινόμαστε ότι δεν πονάμε, αλλά στη γενναιότητα να παραδεχτούμε ότι είμαστε άνθρωποι. Την επόμενη φορά, λοιπόν, που κάποιος δικός σου άνθρωπος σε ρωτήσει πώς είσαι, πάρε μια βαθιά ανάσα. Ίσως είναι η κατάλληλη στιγμή να αφήσεις την ασπίδα στην άκρη και να επιτρέψεις στον εαυτό σου να ακουστεί.
Διαβάστε Σχετικά: Αυτοεκτίμηση: Πώς επηρεάζει την Ψυχική Υγεία
